DPF, yani dizel partikül filtresi, dizel motorun egzozundan çıkan isi (kurumu) tutan seramik bir filtredir. Egzoz hattında, motorla susturucu arasında durur. Tuttuğu isi belli aralıklarla yüksek sıcaklıkta yakarak kendini temizler; buna rejenerasyon denir. İsin yanında yanmayan bir de kül birikir. Kül zamanla filtrenin gözeneklerini kapatır ve o noktada filtrenin temizlenmesi gerekir.
Kısa yolda, trafikte çalışan dizel araçlarda DPF lambasının sık yanmasının sebebi de bu düzenin bozulmasıdır.
DPF Ne İşe Yarar?
Dizel motor yanma sırasında gözle görülen siyah dumanın asıl kaynağı olan ince karbon parçacıkları çıkarır. Bunlar havada uzun süre asılı kalır ve solunduğunda akciğerin derinlerine kadar iner. DPF bu parçacıkların çok büyük kısmını egzozdan çıkmadan tutar. Eski dizellerin gaza basınca arkasında bıraktığı kara bulutu yeni araçlarda görmemenizin sebebi budur.
Avrupa'da Euro 5 normuyla (yeni tiplerde 2009, tüm yeni araçlarda 2011) dizel binek araçlar için partikül sınırı o kadar düşürüldü ki bu sınırı filtresiz tutturmak pratikte mümkün olmadı. Bu yüzden o yıllardan beri neredeyse her dizel otomobilde, hafif ticaride ve kamyonette DPF var. Peugeot ve Citroën aynı parçaya FAP der. Yeni benzinli araçlarda da GPF adında benzer bir filtre var; biz burada dizelden bahsediyoruz.
Partikül Filtresi Nasıl Çalışır?
Filtrenin içi petek gibidir: binlerce ince kanal yan yana uzanır. Kanalların ağızları sırayla kapatılmıştır. Bir kanalın girişi açık, sonu kapalıdır; yanındakinin girişi kapalı, sonu açıktır. Egzoz gazı açık girişten içeri girer, kanalın sonu kapalı olduğu için yan duvardan geçmek zorunda kalır. Duvarlar gözeneklidir. Gaz geçer, is parçacıkları duvarda kalır. Temizlenen gaz komşu kanaldan çıkıp yoluna devam eder.
Filtre gövdesi genellikle kordiyerit ya da silisyum karbür denen ısıya dayanıklı seramikten yapılır. Bu seramik, rejenerasyondaki yüksek sıcaklığa dayansın diye seçilmiştir.
DPF Egzoz Hattında Nerede Durur?
Gaz motordan çıkar, turbodan geçer ve önce oksidasyon katalizörüne girer. Katalizör hem zararlı gazları dönüştürür hem de rejenerasyonda egzozu ısıtmaya yardım eder. Filtre hemen arkasındadır; birçok araçta ikisi aynı gövdenin içindedir.
Filtrenin önünde ve arkasında sıcaklık sensörleri bulunur. Bir de fark basınç sensörü vardır: iki hortumla filtrenin önüne ve arkasına bağlanır, aradaki basınç farkını ölçer. Filtre doldukça gaz duvarlardan zor geçer, fark büyür. Motor beyni bu değeri, sürüş kilometresini ve kendi hesapladığı is miktarını birlikte değerlendirip rejenerasyonun zamanına karar verir. Fark basınç sensörü ya da hortumu arızalanırsa filtre temiz olduğu hâlde dolu görünebilir. Bu yüzden lamba yandığında önce ölçüm yapmak gerekir.
Rejenerasyon Nedir?
Rejenerasyon, filtrede biriken isin yakılmasıdır. Üç şekilde olur.
Pasif rejenerasyon: Otoyolda ya da şehirlerarası yolda sabit hızla giderken egzoz yeterince ısınır. Katalizörde oluşan gazlar isi yolda yavaş yavaş yakar. Sürücü bunu fark etmez. Uzun yol yapan bir aracın filtresinin geç dolmasının sebebi budur.
Aktif rejenerasyon: Filtre belli bir doluluğa gelince motor beyni devreye girer. Yakıtı normalden farklı zamanlarda püskürterek egzoz sıcaklığını 600 derece civarına çıkarır ve isi yakar. Bu sırada rölanti biraz yükselir, park hâlinde soğutma fanı dönebilir, Start-Stop çalışmaz, bazı araçlarda yanık kokusu gelir. Bu belirtileri görürseniz yola devam edin, kontağı kapatmayın. Yarıda kesilen rejenerasyonun neden zararlı olduğunu rejenerasyon sırasında motoru stop etmek yazımızda anlattık.
Servis rejenerasyonu: Araç yol yapamadığı için rejenerasyon hep yarıda kalıyorsa serviste arıza tespit cihazıyla başlatılır. Araç sabit dururken filtre ısıtılır ve is yakılır.
Bazı Peugeot ve Citroën'lerde, aynı motoru kullanan başka markalarda yakıta katkı veren ayrı bir depo bulunur. Bu katkı isin daha düşük sıcaklıkta yanmasını sağlar ve depo belli aralıklarla doldurulur. Depo boşalırsa filtre beklenenden hızlı dolar.
Kül Nedir, Neden Yanmaz?
Rejenerasyon isi yakar ama filtrede bir de kül vardır. Kül büyük ölçüde motor yağındaki katkı maddelerinden gelir. Her motor bir miktar yağ yakar. Yağın içindeki kalsiyum, çinko, fosfor gibi maddeler yanmaz, egzozla filtreye gelir ve orada kalır. Kaç kez rejenerasyon yapılırsa yapılsın kül gitmez, sadece birikir.
Bu yüzden üretici DPF'li araçlarda düşük küllü yağ ister. Kılavuzda yazan şartnameye uymayan yağ, ya da yağ yakan bir motor, filtrenin ömrünü belirgin şekilde kısaltır. Yağ tüketimi ile filtre arasındaki ilişkiyi aşırı yağ eksiltme ve DPF tıkanıklığı yazımızda açtık.
DPF Neden Tıkanır?
Filtre iki şekilde dolar: is yakılamadığı için ya da kül birikip yer kalmadığı için. Sık gördüğümüz sebepler şunlar:
- Kısa mesafe ve dur-kalk kullanım: Egzoz ısınmaz, rejenerasyon başlamaz ya da yarıda kalır. Ayrıntısı kısa mesafe sürüş ve DPF tıkanıklığı yazımızda.
- Rejenerasyon sırasında kontağı kapatmak.
- EGR valfi, enjektör, turbo ya da hava akış sensörü arızası: Motor fazla is üretir.
- Uygun olmayan yağ ya da yağ yakan motor: Kül hızlı birikir.
- Arızalı fark basınç sensörü: Filtre dolu değilken dolu görünür ya da tersi.
Tıkanmanın belirtilerini ve hangi durumda ne yapılması gerektiğini DPF tıkanması belirtileri ve çözümleri yazımızda sıraladık.
DPF Temizliği Ne Zaman Gerekir?
Lamba yeni yandıysa önce yolda rejenerasyonu deneyin: çevre yolunda 15–20 dakika sabit hızla gidin. Lamba sönüyor ve uzun süre yanmıyorsa filtre işini yapıyordur.
Temizlik gerektiğini gösteren durumlar şunlar:
- Lamba yoldan sonra sönmüyor ya da kısa sürede yine yanıyor.
- Araç gaza basınca çekmiyor, motor arıza lambası da yanıyor.
- Arıza tespit cihazında filtrenin doluluğu ya da fark basıncı yüksek çıkıyor.
- Servis rejenerasyonu yapıldığı hâlde lamba geri geliyor. Bu, yanmayan külün biriktiğini gösterir.
Doluluk değerlerinin nasıl okunacağını DPF doluluk oranı yüzde kaç olduğunda temizlik şarttır yazımızda anlattık. Filtre çatlamış ya da içi erimişse temizlik kurtarmaz, değişim gerekir.
DPF'yi İptal Etmek Çözüm mü?
Filtreyi söküp yazılımla devreden çıkarmak hem yasal değildir hem de aracın egzoz değerlerini bozar. Muayenede ve araç satışında sorun çıkarır. Neden önermediğimizi DPF iptali mi temizliği mi yazımızda ayrıntılı anlattık.
DPF'nizi Sökmeden Temizliyoruz
Fix DPF uygulamasında filtre araçtan sökülmez. Motor çalışma sıcaklığına getirilir, oksijen sensörü sökülür ve sensör yuvasından önce aktivatör, ardından Fix DPF solüsyonu verilir. Motor belli bir devirde çalıştırılarak çözülen is ve kül egzozdan atılır. Son olarak arıza tespit cihazıyla filtrenin değerleri sıfırlanır.
Türkiye genelindeki yetkili uygulama merkezlerimizden size en yakın olanını uygulama merkezleri sayfasında bulabilirsiniz. Lamba sönmüyor ya da araç çekmiyorsa beklemeyin, bize yazın.